Iwan Sierow

Iwan Sierow

Iwan Sierow

Iwan Sierow urodził się 16 września 1905 roku we wsi Afimskaja niedaleko Wołogdy (niektóre źródła jako miejsce jego urodzenia podają samą Wołogdę). W 1925 roku wstąpił do Armii Czerwonej. Wojskowa kariera Sierowa doprowadziła go dość szybko do stanowiska oficera artylerii, kolejne awanse umacniały zaś jego pozycję w strukturach służb siłowych Związku Sowieckiego. Wkrótce Sierow rozpoczął działalność w wywiadzie wojskowym Razwiedupru – IV Zarządu Sztabu Generalnego (późniejszemu GRU), czyli organu podporządkowanego kierownictwu Armii Czerwonej, odpowiedzialnego za koordynację służb wywiadowczych na niższym szczeblu wojskowym, gromadzącego informacje wynikające z m.in. z rozpoznania taktycznego i gospodarczego (w odniesieniu do spraw militarnych) wroga. Wtedy też aktywnie włączył się w zbrodnicze działania podczas stalinowskiej Wielkiej Czystki w Armii Czerwonej (dotykającej w jej szeregach wysokich rangą oficerów), samemu unikając represji. Skutecznie kierował również poprzedzającymi ją akcjami wymierzonymi przeciw ludności Ukrainy sowieckiej z okresu sztucznie wywoływanej tam klęski głodu.
W 1939 roku Sierow znalazł się w NKWD ZSRS (Ludowym Komisariacie Spraw Wewnętrznych ZSRS), a rychłe umocnienie tam jego pozycji nastąpiło wskutek osobistej protekcji Ławrientija Berii – wówczas szefa NKWD. W wyniku tak wysokiego poparcia Sierow prędko znalazł się na szczytach władz i mianowany został szefem Tajnego Wydziału Politycznego Zarządu Głównego Bezpieczeństwa Państwowego (GUGB).
2 września 1939 roku Sierow objął funkcję ludowego komisarza spraw wewnętrznych Ukraińskiej SRS. Po sowieckim ataku na Polskę rozpoczętym 17 września 1939 oraz po zaanektowaniu przez Sowietów innych ziem państw europejskich (zgodnie z paktem Ribbentrop – Mołotow) – wyznaczony przez Berię – stał się osobiście odpowiedzialny za nadzór części akcji przesiedleńczych ludności z obszarów zajętych przez Armię Czerwoną, w tym z Kresów Wschodnich II RP. Koordynował działaniami związanymi z deportacjami, sygnował raporty kierowane do Moskwy w kwestii zesłań i zawiadywał kolejnymi działaniami dotyczącymi wywózek z podległych mu terenów. Zdobyte wówczas doświadczenia Sierow wykorzystał nadzorując następne akcje przesiedleńcze przeprowadzane przez Związek Sowiecki, w późniejszym czasie m.in. przesiedlenia Litwinów, Łotyszy i Estończyków z obszarów państw bałtyckich, Niemców z Powołża oraz – w 1944 roku – Czeczeńców, Inguszów z Kaukazu, a także – w tym samym roku – Tatarów z Krymu.
Do tego czasu Iwan Sierow (w latach 1941 – 1943) sprawował stanowisko zastępcy szefa kontrwywiadu Smiersz (Specjalne Metody Wykrywania Szpiegów) oraz szefa NKGB ZSRS (Ludowego Komisariatu Bezpieczeństwa Państwowego ZSRS), by w 1943 roku stać się zastępcą Ławrientija Berii w NKWD.
Po wkroczeniu Sowietów do Polski w 1944 roku, Sierow koordynował działaniami mającymi na celu rozbicie polskiego podziemia niepodległościowego. Gdy w połowie lutego 1945 roku sowiecka policja polityczna rozpoczęła wielką prowokację, której celem było aresztowanie członków Rady Jedności Narodowej, Krajowej Rady Ministrów oraz dowództwa Armii Krajowej – akcją kierował właśnie Iwan Sierow. Występował wówczas jako gen.-płk Iwanow, który w rzeczywistości nie istniał. Był to pseudonim, pod którym ukrywał się kierujący operacją przeciw przywódcom polskiego podziemia Sierow, mianowany 11 stycznia 1945 roku pełnomocnikiem NKWD ZSRR przy 1. Froncie Białoruskim, a 6 marca doradcą NKWD przy Ministerstwie Bezpieczeństwa Publicznego ZSRS. Po aresztowaniu (w zasadzie porwaniu) przez Sowietów w marcu 1945 roku dowództwa Armii Krajowej, w okresie odbywającego się w Moskwie tzw. procesu szesnastu, Sierow osobiście przesłuchiwał i torturował Leopolda Okulickiego, późniejszego Komendanta Głównego AK, który został wówczas osadzony w moskiewskim więzieniu na Łubiance. Za porwanie polskich przywódców Stalin odznaczył go tytułem Bohatera Związku Sowieckiego i awansował do stopnia generała-pułkownika. (Bolesław Bierut nadał mu w kwietniu 1946 Krzyż Orderu Virtuti Militari IV klasy; order został odebrany Sierowowi dopiero w roku 1995 przez prezydenta RP, Lecha Wałęsę.) Sukcesy sprawiły, że Sierow dalej czynnie kierował działaniami NKWD na ziemiach polskich i nadzorował masowe aresztowania byłych akowców walnie przyczyniając się do rozbicia ostatecznego struktur Polskiego Państwa Podziemnego.
Po wojnie Iwan Sierow nadal miał silna pozycję w sowieckim aparacie władzy. Po śmierci Stalina w 1953 roku, w czasie walki o sukcesję, opowiedział się za Chruszczowem (rywalizującym wtedy z Ławrientijem Berią), za co otrzymał od niego stanowisko pierwszego zastępcy ministra w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych ZSRS. Później – już jako szef KGB, którym zawiadywał w latach 1954-1956 – m.in. brał udział w tłumieniu powstania węgierskiego z 1956 roku, gdzie udał się osobiście, by dowodzić operacjami wojsk sowieckich. W 1958 roku Sierow objął z kolei funkcję szefa wywiadu wojskowego GRU, kierując nim do 1963 roku. W 1965 przeszedł w stan spoczynku, zmarł prawdopodobnie 1 lipca 1990 roku.