Drogi Sybiraków do Indii

Konsekwencją podpisania 30 lipca 1941 roku w Londynie układu Sikorski – Majski, sygnowanego przez premiera polskiego rządu na uchodźstwie (Władysława Sikorskiego) i ambasadora sowieckiego w Anglii (Iwana Majskiego) tj. porozumienia przywracającego stosunki dyplomatyczne pomiędzy władzami Rzeczypospolitej a Związkiem Sowieckim, szczególnie ważnego w kontekście nowej sytuacji polityczno-wojskowej w Europie po ataku Niemiec na ZSRS w czerwcu 1941 roku, była ogłoszona przez Sowietów 12 sierpnia ,,amnestia’’ dla wszystkich Polaków zesłanych w czterech masowych deportacjach z Kresów w głąb ZSRS oraz przebywających w stalinowskich więzieniach i łagrach. Jakkolwiek słowo ,,amnestia’’ było ideologiczną manipulacją, ponieważ polscy zesłańcy nie byli w żadnej mierze przestępcami (zesłańcy nie trafili w głąb ZSRS w wyniku żadnych wyroków sądowych, a wtrąceni do więzień i łagrów byli aresztowani w ogromnej mierze pod fikcyjnymi zarzutami), sama decyzja miała ogromne znaczenie, bowiem w perspektywie dała setkom represjonowanym Polakom możliwość wydostania się z „nieludzkiej ziemi”. Możliwość ta jednak byłaby czysto teoretyczna – więźniowie i przesiedleńcy z Kresów byli wycieńczeni, wygłodzeni, pozbawieni środków materialnych i rozsiani po całym niemalże imperium sowieckim, a ich ojczyste ziemie, na które pragnęli powrócić znalazły się w międzyczasie pod okupacją niemiecką – gdyby nie udzielona im zorganizowana pomoc ze strony polskiej ambasady w Kujbyszewie (ewakuowanej tam, jako do tymczasowej stolicy ZSRS, wobec postępującej inwazji niemieckiej oraz wynikającego z tego zagrożenia dla Moskwy), a także dowództwa organizowanej na terenie ZSRS polskiej armii i starań władz polskich na uchodźstwie. 14 sierpnia 1941 roku doszło do podpisania polsko-sowieckiej umowy wojskowej, dzięki której formalnie możliwa stało się utworzenie Polskich Sił Zbrojnych w ZSRS. Ich dowódcą został gen. Władysław Anders. Dołączenie pod skrzydła owej budowanej nie bez przeszkód armii (której potoczna nazwa związana jest z nazwiskiem generała-dowódcy) dawało zesłańcom polskim możliwość ewakuacji (polskie władze i dowództwo wojskowe, przy wsparciu Brytyjczyków, z czasem wymogło na Stalinie zgodę na opuszczenie ZSRS przez armię Andersa, mimo iż na Kremlu istniały plany szybkiego rzucenia Polaków do walk na froncie zachodnim – przy Armii Czerwonej, do wojny z nacierającymi z impetem na Sowietów Niemcami), głównie jednak dotyczącej zdolnych do walk mężczyzn i ich rodzin, a także młodzieży, która przy wojsku mogła się wyszkolić i wziąć udział w bojach później (czyli tzw. junaków, z których najmłodszą część zwolniono później po ewakuacji do Iranu i przewieziono do Indii; kwalifikujący do nich wiek określano na 14-18 lat).

                








Materiał wystawy

Mapy:



Dokumenty źródłowe:



Fotografie: