Likwidacja polskich osiedli oraz ośrodków w Indiach

W jaki sposób trwała likwidacja polskich ośrodków uchodźczych w Indiach, obrazuje tekst Teresy Glazer, mieszkanki Valivade. Jej zapis – niejako od środka – nie pozbawiony fragmentów wspomnień, ilustruje nie tylko faktografię, ale i rozterki które towarzyszył wówczas Polakom. Oto ten zapis:

Przez cały okres pobytu w Indiach czekaliśmy na koniec wojny i powrót do wolnej Ojczyzny. Wszystkie akademie, kazania w kościele upamiętniające różne rocznice narodowe, gawędy na harcerskich ogniskach, listy, które pisałyśmy do ‘nieznanych żołnierzy’, były przepełnione tą nadzieją. Przebywając z dala od terenów walki, chciwie wyłapywaliśmy wszelkie wiadomości o przebiegu wojny: cieszyliśmy się zwycięstwami aliantów, dumni byliśmy z tych, w których brały udział Polskie Siły Zbrojne, ale od 1943 roku stosunki z jednym z aliantów, mianowicie Rosją Sowiecką, zaczęły się psuć. W kwietniu 1943 wiadomość o odkryciu w Katyniu grobów pomordowanych polskich oficerów i apel Rządu Polskiego o wysłanie delegacji Międzynarodowego Czerwonego Krzyża do Katynia dla zbadania sprawy na miejscu, stały się powodem zerwania przez Rosję stosunków dyplomatycznych z Rządem Polskim w Londynie. Dla Wielkiej Brytanii i Stanów Zjednoczonych Polska stała się kłopotliwym aliantem, bo obawiano się żeby jej sprawy nie popsuły stosunków z Sowietami. Już od czasów konferencji Roosevelta, Stalina i Churchilla w Teheranie pod koniec listopada 1943, wiadomo było, że los Europy Wschodniej i Środkowej został przesądzony, kiedy odrzucono plany Churchilla uderzenia przez Bałkany na Niemcy i opanowania wschodniej części Morza Śródziemnego przez Aliantów. Churchill obawiał się oddania tych terenów pod wpływy rosyjskie, ale został przegłosowany przez Roosevelta, który naiwnie popierał Stalina, a pozostawał podejrzliwy wobec brytyjskiego imperializmu. W Teheranie zapadła też decyzja dotycząca powojennych granic Polski: oddania ziem wschodnich ze Lwowem i Wilnem Rosji w zamian za tereny na zachodzie i północy kosztem Niemiec. My wtedy jeszcze o tym nie wiedzieliśmy, bo trzymano to w tajemnicy. Na konferencji w Moskwie w październiku 1944 roku były próby połączenia utworzonego w Moskw komunistycznego Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego (PKWN) z Rządem Londyńskim, ale nie doszło do porozumienia. Pierwszego stycznia 1945 roku PKWN przekształcił się w Rząd Tymczasowy uznany przez Rosję, z siedzibą w Lublinie. W lutym 1945 roku na konferencji w Jałcie okazało się, że prezydent Roosevelt nie interesował się zbytnio losem Polski, ani w ogóle Europy Centralnej. Był już wtedy bardzo chory (zmarł w 6 tygodni później). Oznajmił wówczas, że Stany Zjednoczone mają zamiar wycofać wojska z Europy w najbliższym czasie. Churchill próbował bronić sprawy polskiej, przypominając, że wojna rozpoczęła się o Polskę, ale jego wpływy zmalały – liczyła się naprawdę tylko Ameryka.

                








Materiał wystawy

Mapy:



Dokumenty źródłowe:



Fotografie: